Metody aktywizujące oddają istotę metod pobudzających uczniów uczących się do aktywnego i świadomego udziału w procesie kształcenia. Istotą tych metod jest uczenie uczniów uczenia się i ponoszenia odpowiedzialności za jego efekty. Należy pamiętać, aby te metody dopasować do potrzeb i możliwości uczniów, a także by odejść od roli nauczyciela – mistrza i podjąć funkcję „trenera edukacyjnego”. Ponadto metody aktywizujące proces uczenia się uczą metod uczenia się, z których uczeń w sposób mniej lub bardziej świadomy będzie korzystał w ciągu całego życia, ustawicznie się doskonaląc.

Poniżej dokonam prezentacji wybranych metod.

• To najczęściej stosowana metoda rozwiązywania problemów. Najlepiej sprawdza się w małych lub średnich grupach i polega na zapisaniu, jak największej liczby pomysłów rozwiązania konkretnego zagadnienia, bez oceniania ich realności. Metodę tę stosujemy również jako:
  • rozgrzewkę umysłową (stosuje się ją na początku zajęć jako pobudzenie uczniów do aktywności umysłowej),
  • dla ustalenia zakresu posiadanej wiedzy. Dobrze jest rozpoznać sytuację czyli jaką wiedzę w danym czasie uczniowie posiadają , wtedy nauczyciel wie do czego może się odwołać, co rozszerzyć, a co należy uzupełnić,
  • dla utrwalenia wcześniej zdobytej wiedzy,
  • dla znalezienia najlepszego rozwiązania jakiegoś problemu.
• Podczas burzy mózgów należy przestrzegać następujących zasad:
  • zapisuje się wszystkie pomysły, bez oceniania ich, krytykowania,
  • wysoki poziom zaangażowania i szybkie tempo prowadzą do twórczych pomysłów,
  • wszystkie pomysły zapisuje się w takim brzmieniu, w jakim zostały zgłoszone.

Metoda ta może być wykorzystywana we wszystkich dziedzinach i sytuacjach, w których pojedyncze osoby lub grupy planują lub organizują działania, próbują coś odkryć lub wynaleźć, przejrzyście zapisać wyniki swoich lub cudzych przemyśleń. Mapa pojęciowa najczęściej przybiera kształt plakatu, ponieważ jest to wizualne przedstawienie problemu z wykorzystaniem schematów, rysunków, haseł itp. Celem stosowania tej metody jest usystematyzowanie świeżo zdobytej wiedzy lub wizualizacja posiadanych wiadomości. Uczniowie podczas pracy tą metodą muszą współdziałać ze sobą, dyskutować, przekonywać o swoich racjach.

Jest to metoda wizualnego przedstawienia problemu. Sprawy ukazuje w wymiarze linearnym, pokazuje następstwo czasu i jest odpowiednia w pracy z problemami, które dadzą się przedstawić chronologicznie. Dobrze jest również dodać krótkie opisy tych wydarzeń lub też zdjęcia z podpisami, względnie zaprezentować je w innej krótkiej formie. Linię czasu można m.in. wykorzystać na języku polskim w celu wykorzystania jej do zaprezentowania kolejności wydarzeń w lekturze. Na linii czasu zaznaczamy pory roku, a obok wydarzenia w formie zdań lub ich równoważników, które można wzbogacić ilustracjami.

• Dyskusja to sztuka wyrażania swojego zdania, argumentacji i trening szacunku dla przekonań innych. W przebiegu dyskusji wyróżniamy trzy etapy:
  • wprowadzenie, polegające na takim sformułowaniu problemu, by pobudzał do myślenia i wypowiadania się,
  • dyskusja właściwa, której istota sprowadza się do zespołowego rozwiązania problemu,
  • podsumowanie wyników dyskusji przez prowadzącego, poszerzone w rzeczywistości szkolnej o ocenę udziału i zaangażowania uczniów.
• Dyskusja może mieć charakter wolny – wtedy wszyscy na równych prawach biorą w niej udział, respektując jedynie np. limity czasowe dla jednorazowej wypowiedzi lub liczbę przydzielonych głosów. Dyskusja może przybierać charakter panelu – wtedy kilka osób przygotowuje swoje głosy w dyskusji i po przedstawieniu swoich racji, w dalszej wymianie myśli, mogą ewentualnie wziąć udział inni obserwatorzy. Nad całością dyskusji czuwa nauczyciel, którego zadaniem jest:
  • wprowadzenie do problemu,
  • udzielanie głosu,
  • pilnowanie dyscypliny merytorycznej i czasowej,
  • podsumowanie dyskusji.